Paardengedrag boekentips voor 2025!
Dit jaar wil ik je nog meer content aanbieden met de focus op paardengedrag en welzijn, om jou te helpen je eigen paard nóg beter te gaan begrijpen – waar je logischerwijze in de praktijk ook profijt van zal hebben. Dus om 2025 direct goed te beginnen, starten we januari met een lijstje boekenaanraders die specifiek over ethologie/neurowetenschap en alles hier omheen gaat!
Veel van mijn kennis stroomt voort uit boeken en artikelen die ik heb gelezen afgelopen jaren. En voornamelijk de nieuwsgierigheid in mij, die ervoor zorgde dat ik niet alleen boeken en artikelen las, maar ook definities en begrippen opzocht die ik tegenkwam in deze literatuur, heeft mijn eigen hoofd geholpen om verbanden te leggen en er meer over te weten te komen.
Ik kan eenieder die enthousiast is over paarden dan ook aanraden af en toe een interessant boek erbij te pakken; het maakt écht een degelijk verschil! Dus, laat ik gauw beginnen met wat van mijn favorietjes! Ze staan niet op een specifieke volgorde.
1. Kalmerende signalen van paarden, herkennen en toepassen – Rachaël Draaisma
“Kalmerende signalen worden ook gebruikt wanneer het paard zichzelf tot rust wil brengen. Gedurende de studie zijn ook andere communicatiesignalen toegevoegd, om zo een completer beeld te geven van de vele manier waarop een paard communiceert en de wereld ervaart.”
Dit boek is een koploper voor mij. Gedragsdeskundige en trainer Rachaël heeft een groot onderzoek naar (stress gerelateerde) gedragingen bij paarden gedaan en deze op zeer duidelijke wijze in haar eigen boek gebundeld. Voor mij als gedragsadviseur en therapeut (i.o.) een belangrijke pil, omdat er mooie objectieve beschrijvingen en benamingen instaan, welke áltijd nodig zijn om gedragsproblematiek in kaart te brengen en een gedragsregime te begrijpen. Toen ik dit boek leerde kennen had ik samen met mijn klas gastles van Rachaël en opende ze een nieuwe wereld voor ons… Bij ieder kalmerend signaal dat ik zélf onbewust gebruik – want ja; wij mensen fungeren precies hetzelfde… - denk ik terug aan deze les van haar. Hoe leuk is dat?
Uiteraard is dit boek niet alleen essentieel voor mensen die zich specialiseren in gedrag omdat ze er hun werk van maken; ook liefhebbers die ‘gewoon’ een paard hebben, kunnen in dit boek veel terugvinden om hun eigen paard beter te begrijpen! Het leert je op een nieuwe manier naar je paard zijn/haar gedrag te kijken en geeft je daardoor handvaten in de omgang hiermee.
Het boek heeft zo’n 180 pagina’s, boordevol foto’s en illustraties om écht te begrijpen waar over gesproken wordt. Ideaal dus, omdat je paardengedrag niet kan bestuderen en begrijpen zónder beeldmateriaal. En ook de ‘ladders’ van gedragselementen, -ketens en systemen geven heel veel duidelijkheid in veelvoorkomende gedragsrepertoires!
2. Speurwerk met paarden, de kracht van zintuigelijke verrijking – Rachaël Draaisma
“Ik keek gefascineerd en vol verwondering toe naar wat zich daar afspeelde. Mijn paard was zo geconcentreerd en intensief aan het zoeken, dat ik hem niet wilde storen. En ineens stopte hij met zoeken en begon te graven! Het gat werd groter en dieper en plotseling kwam er een zilver stroompje vers water uit. Mijn paard had vers water geroken en uitgegraven!”
Natuurlijk kan deze niet ontbreken voor mij. In de praktijk worden zintuigen nog al te vaak niet meegenomen in de paardenwereld, dus hier meer mee doen is naar mijns inziens een formule tot meer gelukkigere paarden – ik doe immers hersenwerkinstructie en gebruik hersenwerk actief bij gedragstherapie.
In Rachaël haar tweede boek schrijft ze wederom zeer praktisch en legt ze in meer dan 200 pagina’s uit wat speurwerk/enriched environment is, hoe het werkt én hoe je er een start mee kan maken. Onwijs leuk om meer over te leren en daarnaast is het stukje ethologie en neurowetenschap ónwijs interessant! Wist je dat paarden gemiddeld evenveel reukcelgenen hebben als een hond? Dat is toch vet! Dit boek vertelt je alles over speurwerk en ik ben het persoonlijk he-le-maal met Rachaël eens dat deze kennis voor veel liefhebbers mooie veranderingen teweeg zou kunnen brengen!
Dit boek geeft je meer begrip voor de neus van je paard, wat voor ons lastiger is om wellicht nog goed mee om te gaan omdat wij mensen véél minder kunnen ruiken. Een gemiste kans dus, als je er helemaal nooit wat mee doet. Daarom raad ik je aan dit boek te lezen. Er staan net als Rachaël haar andere boek onwijs veel illustraties, beelden en tabellen/grafieken in, die het voor ons nog makkelijker te begrijpen maken! En als kers op de taart is dit boek opgedeeld in delen, waardoor je zelf kan kiezen om álles te lezen, of je focus volledig te storten op het opstarten van speuren of alleen de neurowetenschap.
3. Connection Training, the heart and science of positive horse training – Hannah Weston, Rachel Bedingfield.
“You’ve probably seen that, although people have horses for leisure and relaxation, many owners struggle with anxiety, frustration and tension when dealing with their horse. Positive and effective training makes these daily interactions easy and safe and works with all horses.”
Vanuit de gedragstherapie heb ik mogen leren hóe belangrijk het is om emoties te begrijpen om onze paarden te kunnen helpen. Emotie en gedrag; het kip-ei verhaal. Gedrag komt o.a. voort uit emoties, en vice versa!
(Ik raad je overigens zéker aan de onderzoeken van Jaak Panksepp eens op te zoeken, als je emoties en neurowetenschap interessant vindt.)
Een onwijs goed en mooi platform dat hierin erg veel praktische kennis verschaft, is Connection Training. Ik ben hiermee in aanraking gekomen dankzij mijn docent Laura Venema van Gelukkig Paard aan de Tinley Academie. Destijds liet zij onze klas door het boek bladeren en ik wist dankzij haar lovende woorden over deze ‘methode’ dat ik er ook in wilde duiken.
Inmiddels zijn emoties niet meer weg te denken. Bij ieder behandelplan en iedere les staan de emoties van het paard op de voorgrond. En voor eenieder die hierin nieuw is, kan ik dus aanraden dit (Engelse!) boek in de kast erbij te zetten!
Ruim 300 gróte pagina’s, opgedeeld in zo’n 16 hoofdstukken, met onwijs veel praktische info en de nodige theoretische ondergrond. Echt ideaal als je meer wil leren over paard-vriendelijke training op basis van positieve bekrachtiging. Het is super behapbaar, ook als je Engels niet top-notch is, en met onwijs veel stappen die je makkelijk kunt volgen.
Er worden daarnaast ook bekende gedragsproblematieken in besproken en algemene aanpakplannen hiervan. Niet dat ieder probleem op eenzelfde manier verholpen kan worden natuurlijk, maar gekeken vanuit de emoties (zoals dit boek dus écht mooi doet) zijn er wel dingen die logisch zijn om mee te nemen in een trainingsplan. Het gebruiken van targets, startbuttons, etc. Je kan het allemaal mooi vertalen naar je eigen praktijksituatie en daarom raad ik iedereen aan dit boek te lezen!
4. Equitation science (second edition) – Paul McGreevy, Janne Winther Christensen, Uta König von Borstel, Andre McLean
“The aim of this book is twofold: we partly aim to describe learning theory and give examples of how learning theory can be aplaid to practical horse-training. We also aim to provide and overview of the current state-of-the-art of scientific studies relating to equitation.”
Gek op wetenschap en bezig om je kennis van paardengedrag naar een hoger niveau te tillen? Dan is dit boek wat voor jou. In dit Engelstalige boek staat een enorme bundeling aan informatie met betrekking tot de leertheorie. Niet beknopt tot alleen maar negatieve- of positieve bekrachtiging, maar ook juist met heel veel verschillende definities bijgesloten.
Vooral de enorme lijst met begrippen is iets waardoor ik het boek heel vaak pak. Van A tot Z; allemaal diverse termen kan je dankzij de index, woordenlijst en referenties opzoeken. Zeker dat de wetenschappelijke literatuur overal van is terug te vinden, is mooi meegenomen. Bij mij ontwakend dit altijd een soort butterfly effect. Ik zoek één ding op en ben vervolgens uren aan het lezen en weer heel wat kennis rijker, haha.
Wellicht geen boek om bij knisperend haardhout met een lekker theetje te gaan lezen, maar daar is dit boek denk ik überhaupt niet voor bedoeld. Het is uitgebreid en tegelijkertijd recht door zee. Wil je iets weten? Zoek het op. Een mooie manier dus om je kennis te verbreden en hélemaal een aanrader voor mensen die meer willen leren over hoe paarden leren!
5. Het gedrag van paarden beter begrijpen – Dr. Gerry M. Neugebauer, Julia Karen Neugebauer
“Bij het ontraadselen van het gedrag van paarden doen we steeds weer nieuwe ontdekkingen en merken we dat we niet de enige levende wezens zijn die beschikken over een soortspecifiek gemoedsleven. Hoewel de paardentaal nog niet volledig is ontraadseld, kunnen we niet alleen een band opbouwen met onze medeschepselen, maar krijgen we ook meer inzicht in de natuur.”
Een perfect aanvulling op het boek over kalmerende signalen, is dit mooi geïllustreerde boek over allerlei gedragingen. Gedragingen, patronen, systemen; heel veel nuttige informatie komt hierbij ter sprake en wordt aan de hand van illustraties laten zien. Het is goed leesbaar en dankzij de uitgebreide woordenlijst (register) ook wederom een ideale manier om definities op te zoeken!
Dit boek onderscheidt zich van anderen dankzij de systematische indeling. Kort gezegd; ieder soort gedrag wordt op een telkens zelfde manier uitgelegd. Als je dit eenmaal doorhebt (tip van flip; staat uitgelegd bij ‘informatie voor de lezer’), is het dus héél fijn leesbaar. Door deze manier van schrijven kan je specifieke gedragingen terugvinden. Van het hinniken alleen al staan bijv. 9(!) verschillende beschrijvingen, wat bij elkaar wel drie verschillende gedragscategorieën omvat. Je leert dus niet alleen wat iets is, maar ook hoe dit in werkelijkheid gebruikt wordt door paarden, in zowel communicatie naar paarden als mensen.
177 pagina’s aan gedrag. Ideaal voor zowel ‘gewone’ paardenliefhebbers als mensen die trainer/gedragsadviseur o.i.d. zijn/willen worden. Het is niet per sé een inleidend boek dat je ‘opzuigt’. Het is gestructureerd en vooral prettig om te hebben als je specifieke dingen wil lezen over gedrag.
6. Denkwerk, Grondwerk 2.0 en Rijwerk – Inge Teblick
Oké, ik moet eerlijk zijn; deze boeken heb ik nog niet op de plank staan, dus ook geen citaat... Ze staan nog op mijn wensenlijstje. Momenteel lees ik ook andere boeken, dus het zal nog even duren voordat ik een helemaal geëigend overzicht van deze boeken kan delen met jullie. Maar ik weet dankzij studiegenootjes en kennissen dat deze boeken heel degelijk zijn voor de mensen die meer willen leren over hoe ze paard-vriendelijk hun paarden kunnen trainen! En daarom kan ik ze niet onthouden van dit lijstje!
Inge Teblick, gedragsanalyst, trainer, instructrice en coach, houdt zich al járen bezig om het leven van (sport)paarden te verbeteren. Ze is daarnaast schrijfster en heeft het platform de Clicker Academie. Ze heeft de afgelopen jaren een mooie reeks aan boeken neergezet met veel visuele hulpgeving, namelijk; Denkwerk, Grondwerk (2.0) en Rijwerk. Hierin leer je alle basics omtrent paard-vriendelijk trainen.
Tegen de tijd dat ik de hele reeks gelezen heb, zal ik een meer gedetailleerd inzicht geven voor de twijfelaars onder ons. Tot dan wil ik je vragen zélf een mening te vormen. Hoe vind jij deze boeken? De inhoud kan je overigens wél vinden op de website van de Clicker Academie, dus als je voor aanschaf wil weten of dit het waard is – al denk ik sowieso van wel – dan kan je even de inhoud gluren!
Hier vind je de boeken:
Dat was hem voor nu! Dit waren 6 (oké, eigenlijk 8!) boeken die je naar mijn mening níet mag missen als gedragsnerd! Ik ben onwijs benieuwd of je daadwerkelijk iets aan deze blog hebt gehad en hoop dat de informatie in deze boeken je tot nieuwe inzichten kan brengen!
Nog niet genoeg gehad van paardgerelateerde boeken? Luister dan aflevering 21 van mijn podcast! Hierin bespreek ik niet alleen bovengenoemde boeken, maar ook nog wat andere!